Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkan Danışmanı, yazar ve yayıncı Hasan Erbay, yaklaşık 230 haftadır sürdürdüğü “Kitap Tosbağası” adlı YouTube programında, Trabzonlu yazar Kudret Emiroğlu’nun kaleme aldığı “Trabzon’un Liberal Bolşeviği” adlı biyografik romanı değerlendirdi.
Her Perşembe akşamı yayınlanan programda bu hafta, Işık Yayınları’ndan çıkan ve Trabzonlu Halit Rıfkı Kulaç’ın hayatını konu alan eser ele alındı.
Erbay, programda yaptığı değerlendirmede, Rıfkı Kulaç’ın siyasi fikirleri ve düşünceleri nedeniyle uzun süre suskunluğa mahkûm edildiğini belirterek, “Kitabın kahramanı Halit Rıfkı Kulaç, dönemin aydın insanlarından önemli bir örnek. Onun hayat hikâyesi, Trabzon’un ve bölgenin son 100 yıllık tarihine ışık tutuyor” ifadelerini kullandı.
Kulaç’ın yaşadığı dönemde, özellikle 1920’li yıllardan 1960’lara kadar Türkiye’deki ticaret ve siyaset hayatına dair çarpıcı kesitlerin kitapta yer aldığını belirten Erbay, “Kitap, sadece bireysel bir hayat hikâyesi değil; aynı zamanda Trabzon’un kültürel, sosyal ve ekonomik dokusunu da yansıtan bir çalışma” dedi.
Köklü aileler ve emekçilerin hikâyeleri
Erbay, eserde bölgenin köklü aileleri, liman işçileri ve kâhyalarının da hikâyelerinin anlatıldığını belirtti. Kulaç’ın yaşadığı dönemin sosyal baskılarına rağmen görüşlerini açıklamaktan çekinmediğini söyleyen Erbay, onun onurlu direnişinin, kitabın ana eksenlerinden birini oluşturduğunu vurguladı.
Yazar Kudret Emiroğlu’nun, eserde anılar, mektuplar, belgeler ve tanıklıklardan yararlandığını dile getiren Erbay, bu titiz yaklaşımın, döneme ait önemli bir tarihsel bellek sunduğunu ifade etti.
Sürmene’de erken dönem örgütlenme örneği
Kitapta yer alan bir başka dikkat çekici bilgiye göre, 1904 yılında Sürmene’de Ticaret, Ziraat ve Sanayi Odası adıyla bir örgütlenmenin mevcut olduğu belirtiliyor. O dönemde Osmanlı coğrafyasındaki birçok şehirde benzer yapılar bulunsa da, küçük bir yerleşim olan Sürmene’nin bu kapsamda yer alması dikkat çekici bir ayrıntı olarak öne çıkıyor.
“Teslim olmayan bir düşünce insanı”
Kitapta yer alan bilgilere göre Halit Rıfkı Kulaç, Marksist, komünist ve liberal düşünceler çerçevesinde çeşitli fikir mücadeleleri yürüttü. Avrupa'nın emperyalist politikalarını “insan ruhuna gizlenmiş doymak bilmez ihtirasın en çirkin şaheseri” olarak tanımlayan Kulaç, esaret altında bile görüşlerinden ödün vermemesiyle öne çıkıyor.
Kitapta yer verilen bir ifadeye göre Kulaç, yaşadığı zorluklara rağmen kararlılığını şu sözlerle dile getiriyor:
“Biz, varlığı baştanbaşa erittikten sonra yenilmiş bir yurdun evlatlarıyız. Yangından çıkmış bir aile gibi, yeni baştan ocak hazırlayacağız.”
Eserde, Trabzon’un son 50 yılına ilişkin önemli tarihsel kesitler sunulurken, şehir tarihiyle bağ kurmak isteyen okuyuculara da önerilerde bulunuluyor.
