RİZE'DE ÇAY ALARMI: SEKTÖR KALİTE VE FİNANS SAVAŞI VERİYOR
Türkiye'nin çay başkenti Rize’den gelen son açıklamalar, 2025 yılı birinci sürgün yaş çay sezonunun hem verim hem de ekonomi açısından zor bir döneme işaret ettiğini ortaya koydu. Rize Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Erdoğan, hem iklim koşulları hem de ekonomik darboğaz nedeniyle sektörün ayakta kalmakta zorlandığını vurguladı.
DON VURDU, REKOLTE GERİLEDİ
Başkan Erdoğan, Nisan ayında yaşanan zirai don olaylarının çay hasadını yaklaşık 15 gün geciktirdiğini ve bu nedenle 2025 yılı birinci sürgününde ciddi bir rekolte düşüşü yaşandığını bildirdi. Geçen yıl 490 bin ton yaş çay işlenirken, bu yıl 400 ila 420 bin ton arasında üretim bekleniyor. Bu da yaklaşık %20’lik bir kayba işaret ediyor.
MAKİNELİ TARIM VERİMİ DÜŞÜRÜYOR
Erdoğan’a göre rekolte kaybının tek nedeni iklim değil. Bölgedeki üreticilerin giderek artan şekilde makineli hasada yönelmesi, kalite üzerinde olumsuz bir baskı oluşturuyor. Özellikle yanlış uygulanan makineli kesimlerin, çay filizlerinin gelişimini engellediği ve kaliteyi düşürdüğü ifade ediliyor.
Geçmiş yıllarda sınırlı düzeyde kullanılan makineli tarımın, artan işçilik maliyetleri nedeniyle bu sezon neredeyse tüm üretime hakim hale geldiği belirtiliyor.
FABRİKALAR KAPANIYOR, MALİYETLER TAVAN YAPTI
2025 çay sezonu yalnızca rekolte değil, maliyetler açısından da tarihi bir krizi beraberinde getirdi. Erdoğan, ham madde, işçilik, enerji ve diğer girdilerde %30 ila %50 arasında maliyet artışları yaşandığını, ortalama artış oranının ise %45’e ulaştığını söyledi.
Bu ekonomik baskılar nedeniyle 24 çay fabrikası üretime başlayamadı. İkinci ve üçüncü sürgünlerde bu sayının 35’e ulaşabileceği öngörülüyor.
Ayrıca kredi maliyetlerinin bileşik faizle %70 seviyelerine çıkması, sektörün finansal kaynaklara ulaşmasını neredeyse imkânsız hale getirdi. Erdoğan, geçmişte uygulanan faiz destekli kredilerin bu yıl sağlanamamasının ciddi bir boşluk yarattığını vurguladı.
KURU ÇAYA ZAM ÇAĞRISI: “SEKTÖR NEFES ALAMIYOR”
Mehmet Erdoğan, açıklamasının sonunda sektöre yönelik acil destek çağrısında bulundu. Kuru çay fiyatlarına hiçbir zam yapılmamasının hem sanayiciyi hem üreticiyi zora soktuğunu ifade eden Erdoğan, “Kuru çaya en az %30 ila %35 oranında zam yapılması artık zorunludur” dedi.
Türkiye’nin çay tüketiminde dünya birincisi olduğunu hatırlatan Erdoğan, “Bu ürün stratejik öneme sahiptir. Üreticiye ve sanayiciye gerekli finansal destek sağlanmazsa, ikinci ve üçüncü sürgünlerde çok daha büyük kayıplar yaşanabilir,” uyarısında bulundu.